تلفن‌همراه یک ابزار ارزان، بسیار کارآمد و همه‌جا حاضر برای سازمان‌های مردم نهاد است تا خدمات خود را با هزینه‌ای ارزان ارایه کنند.

ساکنان محله پرجمعیت و فقیرنشین کیبرا در شهر نایروبی کنیا با استفاده از تلفن‌ همراه می‌توانند آب تمیز را در چند قدمی خود پیدا کنند
برنامه‌های خدمات‌رسانی پزشکی و بهداشتی از طریق تلفن همراه به مادران برای مراقبت‌های پیش و پس از تولد نوزاد‌شان کمک می‌کنند، نوار قلب بیماران را در اختیار پزشک قرار می‌دهند و روند مایه‌کوبی و ایمن‌سازی را در مناطق مختلف نظارت می‌کنند.

پوستر اطلاع‌رسانی موسسه « زد.ام.کیو» درباره برنامه‌ای که با تلفن همراه به‌منظور مبارزه با فلج اطفال راه انداخته است

تلفن‌های همراه بیش‌تر یک ابزار هستند تا یک اسباب‌بازی به خصوص برای مردم فقیر و کسانی که قصد دارند به این مردم کمک کنند. از طریق پیامک‌های تلفن‌های همراه می‌شود خدماتی همچون توزیع آب و انرژی، خدمات مالی، سلامت و حتی آموزش را به نیازمندان ارایه کرد.

سازمان بهداشت جهانی برآورد کرده است که بیش از ۷۰۰ میلیون نفر به آب نوشیدنی تمیز و بیش از دو و نیم میلیون نفر به توالت دسترسی ندارند. اما براساس آمار اتحادیه بین‌المللی مخابرات، ۹۶ درصد مردم جهان از طریق تلفن همراه با هم ارتباط دارند. این آمار به‌خوبی توضیح می‌دهد که چرا این وسیله ارتباطی به ابزاری برای انجام کار خیر تبدیل شده است.

بسیاری از خدمات کمک‌رسانی، که از طریق تلفن همراه انجام می‌شود، از جهان غرب الهام گرفته اما برای مردمی طراحی شده است که روزی دو دلار درآمد دارند. برای مثال، دانشجویان فارغ‌التحصیل دانشگاه استنفورد، نرم‌افزار M-Maji را برای ارائه نقشه ایستگا‌ه‌های آب تمیز در محله پرجمعیت و فقیر نشین کیبرا در شهر نایروبی کنیا طراحی کردند. این نرم‌افزار به ساکنان کیبرا کمک می‌کند تا آب تمیز را در چند قدمی خود پیدا کنند. یک پیامک، سه گزینه ارائه می‌دهد: پیدا کردن آب، فروختن آب و انتقادات و پیشنهادات.

شیوانی ثریا، یک کارآفرین که بین بمبئی و لس‌آنجلس در رفت‌وآمد است، از تلفن همراه برای درست کردن امتیازات اعتباری برای فقرا استفاده می‌کند. خانم ثریا این ایده را از سایت مدیریت مالی شخصی Mint.com گرفته است تا ابزاری برای مشتریانش در جنوب هند فراهم کند که بتوانند بدون حساب بانکی، سوابق مالی داشته باشند.

بعد از ثبت هزینه‌ها و درآمد روزانه از طریق پیامک، کاربران هر ماه صورت‌حساب مالی دریافت می‌کنند که به‌ تدریج برای آن‌ها سابقه مالی محسوب می‌شود. این صورت‌حساب برای آن‌ها بنیانی برای گسترش اعتبار از طریق دسترسی به وام‌های کوچک و سایر خدمات فراهم می‌کند.

خانم ثریا، خدماتش را که از طریق سازمان اینسایت به بانک‌ها، موسسات وام‌های خرد و سازمان‌های مردم‌نهاد، که می‌خواهند با ۴۰۰ میلیون هندی که حساب بانکی ندارند در ارتباط باشند، ارایه می‌دهد. خانم ثریا از زمانی که کار خود را در سال ۲۰۱۲ آغاز کرد، بیش‌از ۶۰۰ هزار سابقه مالی جمع آوری کرده است و این کار را در آفریقای جنوبی و کنیا هم گسترش داده است. شرکت او مدل پیوندی دارد: این شرکت ترکیبی از سرمایه شخصی و اعانه یا کمک‌های نقدی خیریه است.

به نظر می‌رسد تعداد چنین ابتکاراتی در حال افزایش است. نیک مارتین، موسس سازمان اجتماعی تک‌چنج که در واشنگتن مستقر است و به پژوهشگران توسعه، به صورت آنلاین آموزش می‌دهد، می‌گوید: «افراد و گروه‌هایی که در کار کمک به مناطق در حال توسعه جهان هستند مشتاقند تا درباره استفاده موثر از تلفن‌ همراه بیشتر بدانند.»

آقای مارتین می‌گوید، پرطرفدارترین درس در سازمان او، درس «استفاده از تلفن همراه برای توسعه» بوده است. در سه سال اخیر این درس را ۸ بار و تقریبا به حدود ۴۰۰ شرکت کننده از ۶۰ کشور ارائه داده است.

آقای مارتین می‌گوید، ارایه خدمات پزشکی و بهداشتی (که به MHealth معروف است) توسعه‌یافته‌ترین بخش خدماتی از طریق تلفن‌های همراه است. خدمات وسیع در این حوزه بیش از هر چیز بر سلامت و بهداشت مادران و سپس واکسیناسیون و ایمن‌سازی تمرکز دارد. سه شرکت دیماجی، زد.ام.کیو و مدیک‌موبایل تلفن‌های همراه را به ابزار خدمات پزشکی و بهداشتی از طریق نرم‌افزارهایی که کدهای باز دارند، تبدیل کرده‌اند، به‌نحوی که همه بهورزان (کارکنان بهداشت و سلامت) می‌توانند از آن‌ها استفاده کنند.

کریشنا سوامی، مدیر اجرایی دیماجی، در دفتر سازمانش در دهلی نو، امکانات تکنولوژی‌ای را که استفاده می‌کند نشان داد. او تلفن همراه نوکیایی که با نرم‌افزار جاوا کار می‌کند را از جیب خود درمی‌آورد. این مدل نوکیا در کشورهای توسعه یافته، یک تلفن همراه قدیمی محسوب می‌شود اما در هند هنوز از آن استفاده می‌شود. مجموعه‌ای از صورتک‌‌ها (که شبیه بهورزان روستایی هستند) به هندی به سوالات کاربران درباره مراقبت‌های پیش از تولد پاسخ می‌دهند. آقای سوامی خاطر نشان می‌کند که این صورتک‌ها همچنین می‌توانند به زبان‌ها و لهجه‌های محلی هند هم صحبت کنند.

دیماجی همراه با سازمان بین‌المللی خیریه CARE، مسئول اجرای بخشی از پروژه سلامت مادران در منطقه بیهار هند است، منطقه‌ای که طبق آمار یونیسف بالاترین نرخ مر‌گ‌ومیر مادران و نوزادان در سراسر هند را دارد. همزمان با این کار، دیماجی توانسته است تا با همکاری با بانک گرامین (سازمانی که وام‌های خرد می‌دهد) تلفن‌های همراه را در اختیار بهورزان روستایی قرار دهد تا آن‌ها بتوانند به زنان باردار آگاهی دهند و به آن‌ها در مورد مراقبت‌های پیش از تولد و پس از تولد نوزاد آموزش دهند.

مراقبت از مادران تنها بخشی از فعالیت‌های پزشکی است که از طریق تلفن همراه انجام می‌شود. زد.ام.کیو برنامه‌ای برای تلفن همراه به‌منظور مبارزه با فلج اطفال طراحی کرده است. این برنامه خاص تلفن همراه در ۱۳ ناحیه در ایالت اوتار پرادش و بیهار (که در آنجا بیش‌ترین خطر ابتلا به فلج اطفال وجود دارد) به‌کار گرفته می‌شود. ۱۳۰۰ نفر از بهورزان برای تکمیل دوره‌های واکسیناسیون، ثبت‌نام از خانواد‌هایی که واکسینه شده‌اند و نیز جمع‌آوری داده‌ها در مورد بچه‌هایی که از دست‌رفته‌اند، از این برنامه استفاده می‌کنند.

کاری که در ۲۰ سال گذشته با کاغد و خودکار انجام می‌شد حالا دارد دیجیتال می‌شود. حلمی قریشی، بنیان‌گذار زد.ام.کیو می‌گوید که ارایه خدمات پزشکی از طریق تلفن‌همراه کاری گاندی‌وار است: «خودکفایی در تکنولوژی محلی» این چیزی بود که گاندی بنا کرد.

برای اجتناب از وابستگی به هدایا و کمک‌های مالی، برخی از این نوآوری‌ها رویکرد تجاری در پیش می‌گیرند. برخی از این سازمان‌ها ممکن است دیگر غیرانتفاعی نباشند و نام شرکت اقتصادی به خود بگیرند، اما همچنان به فراتر از سود می‌اندیشند و همین آن‌ها را در رده سازمان‌های اجتماعی قرار می‌دهد.

ناندو ماداوا، بنیا‌‌ن‌گذار سرویس خدمات پزشکی mDhil به پروژه‌های غیرانتفاعی و دولتی شک دارد، و آن‌ها را برنامه‌هایی بوروکراتیک که فاقد مهارت‌های فنی قوی هستند، می‌خواند.

mDhil مانند یک آبونه‌کننده عمل می‌کند: به ازای یک روپیه (حدود ۳۰۰ ریال) یک کاربر سه پیام مرتبط با سلامت از طریق پیامک دریافت می‌کند. در سال ۲۰۱۲ میلادی این سرویس ماهانه بیش از ۲۵۰هزار مشترک داشت. سال گذشته آقای ماداوا، خدمات تازه‌ای را اضافه کرد که به ارایه ویدیوهای کوتاه در زمینه سلامت می‌پرداخت. او می‌گوید، گوشی‌های اندروید برای فقرا خیلی مقرون به‌صرفه است و از طریق آن‌ها می‌توان از راه‌های پیچیده‌تری و نه فقط پیامک به مشتریان دست یافت.

راجش ساهنی با این موضوع موافق است. او صندوقی برای سرمایه‌گذاری‌هایی با ریسک بالا در حوزه نوآوری‌های فنی (با نام جی.اس.اف) راه‌اندازی کرده تا بتواند به کم تکنولوژی‌های تلفن همراه که تاثیر اجتماعی دارد، بشتابد. یکی از بزرگ‌ترین برنامه‌هایی که از این طریق راه‌اندازی شد، آزمایش از راه دور نوار قلب بود که نتیجه را از طریق تلفن‌ همراه به متخصصان قلب برای تشخیص بیماری ارسال می‌کرد.

آمارها خود، داستان را تعریف می‌کنند. هند تنها ۶۲۰۰ متخصص قلب دارد و به حدود ۶۰هزار متخصص بیشتر نیاز دارد تا به همه شهروندان خدمت کنند. بنابراین برای خدمات‌رسانی به تعداد بیشتری از مردم می‌توان از طریق تلفن‌های همراه، پزشکان شهری را با بیماران روستایی مرتبط کرد.

این مطلب، نوشته عشا شبرا است، او یک روزنامه‌نگار است که در زمینه خدمات اجتماعی و توسعه در جهان برای رسانه‌های مختلف از جمله نیویورک‌تایمز و گاردین می‌نویسد. اصل این نوشتار را در روزنامه نیویورک تایمز، می‌توانید مشاهده کنید. متن ترجمه شده به فارسی ویرایش‌ و خلاصه نیز شده تا برای خواننده رسا باشد.